مطالعه و تحلیل عوامل بهبود مدیریت بحران زلزله در مناطق روستایی مطالعه موردی: دهستان ازومدل شمالی، شهرستان ورزقان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

این تحقیق از لحاظ هدف، توسعه‌ای، و از لحاظ ماهیت توصیفی و پیمایشی و تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش شامل روستاهای آسیب­دیده دهستان ازومدل شمالی و خانوارهای ساکن در این روستاها است. روش این تحقیق در گرد‌آوری داده‌ها برای پاسخگویی به­سؤالات تحقیق به دو صورت اسنادی (داده‌های ثانویه) و پیمایشی (داده‌های اولیه) و ابزار مورد استفاده در روش پیمایشی پرسشنامه و مصاحبه بوده است. روایی صوری پرسشنامه توسط پانل متخصصان مورد تأیید قرار گرفت. مطالعه راهنما در منطقه مشابه جامعه آماری با تعداد 30 پرسشنامه صورت گرفت و با داده‌های کسب‌شده و استفاده از فرمول ویژه آلفای کرونباخ در نرم­افزار SPSS، پایایی بخشهای مختلف پرسشنامه تحقیق 86 /0 الی 91/0 به­دست آمد. برای تجزیه­و­تحلیل داده‌ها از الگوی تحلیل عاملی استفاده شد. یافته‌های تحقیق گویا است که در بهبود مدیریت منطقه مورد مطالعه با توانمندسازی روستاییان از دید اجتماعی، روانشناختی و اقتصادی می‌توان میزان شدت بحران را کاهش داد. تداوم بخشیدن به آموزش روستاییان در راستای ارتقای ظرفیتهای شناختی و توانمندسازی ‌روستاییان به­دلیل ارتقای دانش، مهارت و تغییر نگرش در مدیریت بحران زلزله می‌تواند نقش بی­بدیلی ایفا کند. نتایج تحقیق نشان داد که مهمترین عوامل بهبود مدیریت بحران زلزله در منطقه مورد مطالعه شامل چهار مؤلفه (تقویت اطلاع‌رسانی و توانمندسازی ساختاری، تقویت تاب‌آوری روستاییان در مقابل بحران زلزله و اقدام مداخله‌ای دولت، تقویت تعاون و همیاری در بین روستاییان و ارتقای پایداری اقتصادی و تقویت زیرساخت فیزیکی روستا و مقاوم­سازی مساکن) است که مقدار واریانس و واریانس تجمعی تبیین‌شده توسط این چهار عامل 12/61، است.

کلیدواژه‌ها


  1. پورطاهری، مهدی؛ پریشان، مجید؛ رکن‌الدین­افتخاری، عبدالرضا؛ عسگری، علی (1390)، سنجش و ارزیابی مؤلفه‌های مبنایی مدیریت ریسک زلزله (مطالعه موردی: مناطق روستایی شهرستان قزوین)، پژوهشهای روستایی، س 2، ش 1: 150 ـ 115.
  2. توکلی، علیرضا؛ شمشیربند، مصطفی؛ حسین­پور، سیدعلی (1389)، بررسی روند کاهش فضاهای باز شهری در فرایند توسعه شهری با تأکید بر مدیریت بحران، نمونه موردی: کلانشهر تهران، فصلنامه آرمانشهر، ش 3(5): 154 ـ 141.
  3. حجازی، سیداسدالله؛ قنبری، ابوالفضل؛ قنبری، محمد (1391)، مدیریت بحران و احیای سکونتگاه‌های روستایی شهرستان ورزقان با استفاده از روشهای نوین، اولین کنفرانس ملی بهسازی و مقاوم­سازی بافتهای شهری در مجاورت گسل‌های فعال، 2 و 3 اسفند 1391 1391، تبریز، ایران.
  4. حیدری­ساربان، وکیل (1393)، تحلیل تأثیرات وقوع زلزله در مناطق روستایی شهرستان ورزقان، (مطالعه موردی: دهستان ازومدل شمالی)، جغرافیا و مخاطرات محیطی، ش 11:    59 ـ 41.
  5. حیدری­ساربان، وکیل (1394)، بررسی تأثیرات انسجام اجتماعی در مدیریت بحران زلزله از دیدگاه مردم محلی، مطالعه موردی: ازومدل شمالی، شهرستان ورزقان، فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، دوره 5، ش 4: 296ـ287، ش 16(16) 54: 42 ـ 18.
  6. رومیانی، احمد؛ عینالی؛ جمشید؛ صالحی­میشانی، حیدر (1393)، نقش مدیریت در توسعه جوامع روستایی برای مقابله با مخاطرات زلزله (مطالعه موردی: دهستان زاغه شهرستان خرم‌آباد)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، س 3، ش 8: 106 ـ 93.
  7. غلامی، یونس؛ حیاتی، سلمان؛ قنبری، محمد؛  اسماعیلی، آسیه (1394)، پیش‌بینی فضاهای آسیب‌پذیر شهر مشهد هنگام وقوع زلزله، پژوهشهای جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دوره 3، ش 1: 67 ـ 55.
  8. سجاسی، قیدار؛ صادقلو، طاهره؛ رئیسی، اسلام (1393)، سنجش سطح دانش مدیریت بحران مدیران محلی روستایی با تاکید بر زلزله؛ مطالعه موردی: دهستان گشت، شهرستان سراوان، فصلنامه پژوهشهای روستایی، دوره 5، ش 3: 564 ـ 541.
  9. فال­سلیمان، محمود؛ حجی‌پور، محمد؛ جمشیدی، کمال (1391)، آسیب‌پذیری عناصر کالبدی سکونتگاه‌های روستایی در مناطق زلزله‌خیز، (نمونه: شهرستان قاینات و زیرکوه)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، س 2، ش 6: 98 ـ 75.
  10. گیدنز، آنتونی (1380)، پیامدهای مدرنیته، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.
  11. وردی­نژاد، فریدون؛ بهرامی­رشتیانی، شهلا (1389)، مدیریت بحران و رسانه‌ها، انتشارات سمت.
  12. یاری­حصار، ارسطو؛ حیدری­ساربان، وکیل (1395)، ارزیابی نقش طرحهای عمرانی در کاهش آسیب‌پذیری روستاها در مقابل بحران زلزله، مطالعه موردی: شهرستان ورزقان، فصلنامه فضای جغرافیایی: 324 ـ 305.
  13. عنابستانی، علی­اکبر؛ جوانشیری، مهدی؛ محمودی، حمیده؛ دربان­آستانه، محمدرضا (1396)، تحلیل فضایی سطح تاب‌آوری سکونتگاه‌های روستایی در برابر مخاطرات محیطی (مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان فاروج)، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، س 4،   ش 4: 38 ـ 17.