دانشگاه جامع امام حسین(ع) مدیریت بحران‌های اجتماعی 3115-7947 17 4 2026 01 21 علم شهروندی و مدیریت ریسک سیلاب: ارائه مدلی نوین برای ارتقای تاب‌آوری اجتماعی 21 11 210568 FA محمدرضا رئیسی‌دهکردی دانشجوی دکتری گروه مهندسی عمران، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، تهران 0000-0003-0984-3154 امیرحسین یگانه مظهر دانشجوی دکتری گروه مهندسی عمران ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، تهران 0000-0002-7196-5091 Journal Article 2025 10 09 سیلاب یکی از پرمخاطره‌ترین چالش‌ها در مدیریت منابع آب است که آثار اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی گسترده‌ای به همراه دارد. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در رویکرد علم شهروندی و ارائه مدلی نوین برای ارتقای تاب‌آوری اجتماعی در برابر سیلاب انجام شد. روش تحقیق مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع، تحلیل انتقادی مدل‌های موجود و طراحی یک چارچوب بومی‌سازی‌شده بود. مدل پیشنهادی چرخه‌ای چهارمرحله‌ای (هم‌طراحی، داده‌برداری مشارکتی، تحلیل مشترک و اقدام جمعی) است که شهروندان را از سطح جمع‌آوری داده فراتر برده و در تمامی مراحل پژوهش و تصمیم‌سازی درگیر می‌کند. نتایج ارزیابی تطبیقی نشان داد این مدل با میانگین امتیاز ۴ از ۵ در شاخص‌هایی همچون مشارکت، شفافیت، کاربردپذیری و تاب‌آوری اجتماعی عملکرد بهتری نسبت به الگوهای سنتی دارد. مطالعه موردی پیشنهادی در شهرهای اهواز و آق‌قلا نیز نشان داد به‌کارگیری این مدل می‌تواند موجب بهبود کیفیت داده‌ها، افزایش اعتماد اجتماعی، کاهش تعارضات و ارتقای مشروعیت سیاست‌های مدیریت سیلاب شود. بنابراین، مدل ارائه‌شده می‌تواند به‌عنوان چارچوبی مرجع برای سیاست‌گذاران و مدیران منابع آب در ایران مورد استفاده قرار گیرد. https://cmj.ihu.ac.ir/article_210568_04d40adf775ff1e17d48554005543fd4.pdf